Αγιοφάραγγο

Το Αγιοφάραγγο βρίσκεται νότια της Μονής Οδηγήτριας. Πρόκειται για ένα φαράγγι που αρχίζει δεξιά από το χωματόδρομο προς Καλούς Λιμένες και καταλήγει στο Λιβυκό Πέλαγος. Για να φτάσει κανείς ως τη θάλασσα χρειάζεται 45 λεπτά περπατώντας. Στην αρχή το φαράγγι είναι ομαλό και έπειτα απότομο. Παντού υπάρχουν σπηλιές, όπου έμεναν από τη βυζαντινή εποχή ασκητές μέχρι τον 20ο αιώνα. Άλλα από αυτά τα σπήλαια είναι προσβάσιμα και επισκέψιμα και άλλα απρόσιτα σε απόκρημνους βράχους. Στην αρχή του φαραγγιού βρίσκεται ο σπηλαιώδης ναός της Αγίας Κυριακής και 250 περίπου μέτρα πριν τη θάλασσα ο ναός του Αγίου Αντωνίου. Το Αγιοφάραγγο θεωρείται ιερός τόπος από την αρχαιότητα. Κοντά στο ναό της Αγίας Κυριακής υπήρχε ιερό του Ασκληπιού και νότια του Αγίου Αντωνίου θολωτός Μινωικός τάφος. Θρύλοι και παραδόσεις θέλουν το Αγιοφάραγγο κέντρο του ασκητισμού στο νησί. Ο πρώτος γνωστός ασκητής ήταν ο Όσιος Kοσμάς ο Eρημίτης. Στις σπηλιές έζησαν σε απίστευτη στέρηση και προσευχή οι άνθρωποι αυτοί για τους οποίους διατηρούνται διάφοροι θρύλοι. Λέγεται πως έτρωγαν μόνο ρίζες και χόρτα, πως τα ρούχα έλιωναν επάνω τους και πως οι μοναχικές ελιές που υπάρχουν στους βράχους αντιστοιχούν στις ψυχές των ασκητών που «κοιμήθηκαν» εκεί… Mετά από 10 λεπτά περπατήματος βρίσκεται η εκκλησία του Aγίου Aντωνίου, κτισμένη με πωρόλιθο τον 14ο αιώνα. Θεωρείται από την παράδοση ως καθολικό μοναστηριού και αργότερα ως κέντρο του ερημιτισμού της περιοχής. Το ιερό της είναι τμήμα μικρού σπηλαίου και δίπλα υπάρχει το κελί των τελευταίων ασκητών. Παλαιότερα υπήρχαν τοιχογραφίες οι οποίες δεν έχουν διασωθεί. Λίγο πιο κάτω από το ναό, στην αριστερή πλευρά του φαραγγιού, βρίσκεται ένα μεγάλο σπήλαιο που ονομάζεται Γουμενόσπηλιος, δηλαδή το σπήλαιο του ηγουμένου. Η είσοδός του είναι χαμηλή και μέσα φωτίζεται από μια τρύπα στην οροφή. Από την αρχαιότητα λένε πως ήταν τόπος λατρείας, όμως για τους ασκητές ήταν τόπος συνάντησης. Κάθε Aνάσταση κάθονταν στις 300 πέτρες που υπήρχαν γύρω. Aν κάποια πέτρα έμενε κενή καταλάβαιναν πως εκείνος που καθόταν εκεί τον προηγούμενο χρόνο, είχε κοιμηθεί… .